Krajowy "Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski"
Po 1945 r. do Polski sprowadzono łącznie ok. 2 mln ton azbestu, z czego większość (80-85%) wykorzystano do produkcji budowlanych wyrobów azbestowo-cementowych. Na terenie Polski funkcjonowało 26 zakładów produkujących wyroby azbestowe.
Do dziś na terenie kraju znajduje się ok. 15,5 mln ton wyrobów zawierających azbest, w tym 14,9 mln ton płyt azbestowo-cementowych (ponad 1,3 mld m2) oraz 0,6 mln ton rur i innych wyrobów. W miastach zabudowanych jest ponad 300 mln m2 płyt eternitowych, a na wsiach nawet ok. 1 mld m2, przy czym aż 30 mln m2 tych płyt powstało przed 1940 r., są to więc wyroby bardzo stare i skorodowane. Według szacunkowych danych do roku 1994 zdemontowano jedynie od 37 do 74 mln m2 płyt eternitowych i 59 tys. ton rur. Ze względu na zagrożenie, jakie niesie ze sobą obecność włókien azbestowych w środowi-sku opracowany został krajowy „Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski” . Program powstał w wyniku przyjęcia Rezolucji Sejmu Rzeczy-pospolitej Polskiej z dnia 19 czerwca 1997 r. w sprawie wycofywania azbestu z gospodarki, a także realizacji ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest oraz „Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej”, przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 26 kwietnia 2000 r.
Celem, przyjętego przez Radę Ministrów w maju 2002 r., Programu jest wyeliminowanie negatywnych skutków zdrowotnych i środowiskowych spowodowanych azbestem, poprzez sukcesywne usuwanie i unieszkodliwianie wyrobów i odpadów zawierających azbest. Celem Programu jest również stworzenie odpowiednich warunków do wdrożenia przepisów prawnych oraz norm postępowania z wyrobami zawierającymi azbest stosowanych w Unii Europejskiej.
W Programie ustalono realizację poniższych zadań:
1. Utworzenie bazy danych o lokalizacji, ilości i stanie istniejących wyrobów zawierających azbest, przewidywanych do usunięcia jako odpady niebezpieczne – w skali gmin, powiatów, województw i kraju oraz utworzenie bazy danych dotyczącej gospodarowania odpadami (www.bazaazbestowa.pl), opracowanie (do 31 grudnia 2006 r.) wojewódzkich, powiatowych i gminnych planów ochrony przed szkodliwością azbestu oraz programów usuwania wyrobów zawierających azbest, a także prowadzenie szkolenia pracowników administracji publicznej w zakresie szczegółowych przepisów i procedur dotyczących azbestu.
2. Oczyszczenie miejsc publicznych z azbestu i wspieranie w tym zakresie inicjatyw samorządu terytorialnego (doprowadzenie do oczyszczenia terenów i obiektów publicznych w gminach szczególnie zanieczyszczonych azbestem, wspieranie inicjatyw samorządu terytorialnego, zmierzających do konsekwentnego usuwania niebezpiecznych wyrobów oraz skutków ich szkodliwości dla mieszkańców i środowiska, prowadzenie badań powietrza, gleby i wody zanieczyszczonych miejsc publicznych).
3. Usunięcie wyrobów zawierających azbest w trzech 10-cioletnich podokresach.
4. Budowę składowisk odpadów azbestowych – 84 składowiska o powierzchni od 1 do 5 ha (obecnie funkcjonuje 25 składowisk).
5. Prowadzenie w mediach działalności informacyjno-popularyzacyjnej nt. bezpiecznego po-stępowania z wyrobami zawierającymi azbest oraz sposobów ich usuwania oraz szkodliwości azbestu.
6. Monitorowanie realizacji Programu.
Określono 3 poziomy realizacji zadań Programu – centralny (Rada Ministrów, minister właściwy do spraw gospodarki, Główny Koordynator Programu), wojewódzki (wojewoda oraz sa-morząd województwa) oraz lokalny (samorząd powiatowy, samorząd gminny). Wyznaczono rów-nież Radę Programową pełniącą funkcje opiniodawczo-doradcze i rozpatrującą kierunki realizacji zadań Programu i jego poszczególnych etapów.
Założono, że wydatki związane z realizacją programu wyniosą ponad 48,2 mld zł, z czego ok. 47 mld zł to koszty usunięcia wyrobów zawierających azbest (finansowane przez właścicieli obiektów), a ok. 1,2 mld zł stanowić będą koszty obsługi programu (środki publiczne, prywatne i zagraniczne, w tym Funduszu PHARE, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności). Natomiast szacunkowy spodziewany dochód z realizacji Programu ma wynieść ok. 11,6 mld zł, z czego ok. 10 mld zł to dochód budżetu państwa, zaś ok. 1,6 mld zł – funduszu ekologicznego i samorządów terytorialnych.
W następstwie przeprowadzenia, przez Najwyższą Izbę Kontroli, kontroli „Realizacji programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest w latach 2003 – 2005” negatywnie oceniono stopień opracowania gminnych, powiatowych i wojewódzkich programów usuwania azbestu, jak również stopień zweryfikowania szacunkowych danych dotyczących ilości oraz miejsc jego występowania, a także stan inwentaryzacji i monitorowania stanu technicznego obiektów zawierających wyroby azbestowe. Do grudnia 2005 r. sporządzono oceny jedynie dla ok. 7,3% obiektów budowlanych, zawierających wyroby z azbestem.
Opracował: Jakub Skorupski
Krajowy Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski
